Yuran Bitcoin boleh jadi “mahal gila” sekejap-sekejap sebab ruang dalam setiap blok Bitcoin itu terhad, dan bila ramai orang berebut nak masuk blok yang sama, mereka akan “bid” (tawar) yuran lebih tinggi supaya transaksi mereka dipilih dulu oleh miner. Contohnya: anda nak hantar BTC sekarang juga, tapi pada masa sama beribu transaksi lain pun nak cepat—jadi wallet anda cadangkan fee lebih tinggi untuk potong barisan.
fee market ialah “pasaran yuran” di mana transaksi bersaing ikut kadar yuran per saiz transaksi (biasanya sat/vB), dan miner cenderung ambil transaksi yang bayar paling tinggi untuk ruang yang mereka ada. Dalam bahasa pasar, ia macam parking terhad—siapa bayar lebih, dia dapat slot dulu. Contohnya: dua orang nak masuk lif yang penuh, seorang sanggup bayar “express”, sistem akan utamakan dia.
Seterusnya, block space (ruang blok) ialah kapasiti data yang boleh dimuatkan dalam satu blok Bitcoin, jadi bila transaksi makin banyak atau makin besar, persaingan jadi ketat dan yuran naik. Ini bukan sebab “Bitcoin rosak”, tapi memang design: ruang terhad + permintaan berubah-ubah = yuran berubah-ubah. Contohnya: waktu biasa anda boleh hantar BTC dengan fee RM2–RM5, tapi bila memuncak anda boleh nampak fee jadi RM50–RM200 untuk confirm cepat.
Sekarang kita masuk watak utama yang buat yuran meletup: Ordinals dan inscriptions. Ordinals ialah cara untuk “menanda” satoshi tertentu (unit paling kecil BTC) dan mengaitkannya dengan data, manakala inscriptions ialah data yang dimasukkan on-chain (macam gambar/teks kecil) dan ini cenderung menghasilkan transaksi yang lebih besar, jadi ia makan lebih banyak block space. Bila inscriptions ambil banyak ruang, dia tambah permintaan pada block space dan boleh tolak fee untuk semua orang naik. Contohnya: ramai orang tiba-tiba nak “mint” art atau koleksi di Bitcoin, transaksi mereka besar, lalu transaksi anda yang cuma nak hantar duit pada kawan pun terpaksa bersaing ruang.
Penting juga faham: inscriptions bukan “haram” dalam sistem Bitcoin—ia ikut peraturan rangkaian dan bayar fee macam transaksi lain, jadi dari perspektif pasaran, ia tetap transaksi yang sah dan fee yang terhasil ialah refleksi supply-demand block space. Sebab itu bila orang marah “NFT kacau Bitcoin”, jawapan teknikalnya: sistem memang benarkan sesiapa guna ruang blok selagi mereka bayar. Contohnya: macam highway awam—kereta, lori, bas semua boleh lalu, bila jam semua orang lambat walaupun tujuan berbeza.
Kemudian datang pula Runes, iaitu standard token di Bitcoin yang dilancarkan sekitar peristiwa halving 2024, dan pelancaran ini mencetuskan “land rush” (berebut jadi terawal) untuk mint token, menyebabkan orang sanggup bayar yuran sangat tinggi semata-mata nak jadi yang pertama atau sempat dalam “mint window”. Dalam laporan yang sama, diterangkan bahawa Runes mencipta urgensi baru: bukan sekadar nak confirm cepat, tapi nak confirm dulu daripada orang lain, lalu tercetus bidding war untuk block space. Contohnya: anda masuk kedai limited drop—siapa bayar paling cepat/paling tinggi, dia dapat barang dulu; yang lain sanggup ‘bida’ lebih supaya tak terlepas.
Sebab itu sekitar halving, anda nampak berita yuran memuncak: pada 20 April 2024 (UTC), miner Bitcoin dilaporkan mengutip sekitar USD78.3 juta dalam transaction fees (rekod tertinggi dalam USD pada masa itu), dan purata fee harian turut melonjak tinggi menurut data yang dirujuk dalam laporan tersebut. Ini berlaku kerana kombinasi “event besar” (halving) + “produk baru” (Runes) yang buat orang berlumba-lumba menggunakan chain pada masa yang sama. Contohnya: macam hari gaji + sale besar serentak, semua orang masuk checkout serentak, sistem jadi sesak.
Lepas itu, kenapa yuran boleh “turun balik”? Jawapannya: bila hype mint reda, permintaan block space turun, dan fee market akan menyesuaikan harga—kurang persaingan, kurang bidaan, maka yuran jatuh. Ada juga laporan yang menyebut transaction fees memang jatuh semula selepas spike pasca-halving. Contohnya: selepas “limited drop” habis, orang tak berebut lagi, kaunter jadi lengang, anda pun boleh bayar yuran biasa.
Sekarang kita buat definisi istilah asing yang selalu mengelirukan pengguna: halving ialah event lebih kurang setiap 4 tahun yang mengurangkan ganjaran blok (block subsidy) kepada miner separuh, jadi selepas halving, fee jadi lebih penting dalam pendapatan miner berbanding sebelum ini. Dalam laporan yang sama, disebut halving keempat menurunkan block subsidy daripada 6.25 BTC kepada 3.125 BTC, dan waktu fee spike Runes, miner malah dapat hasil yang sangat tinggi walaupun subsidy turun. Contohnya: sebelum ini “gaji tetap” miner besar, lepas halving gaji tetap turun, tapi kalau banyak “tips” (fees) masuk waktu peak, miner masih untung besar.
Untuk pengguna biasa, implikasinya mudah: bila fee spike, anda ada 3 pilihan—(1) bayar lebih untuk cepat, (2) tunggu dan bayar kurang, atau (3) guna rail lain (contoh Lightning atau exchange transfer dalaman) jika situasi sesuai. Konsep asas ini selari dengan penerangan bahawa fee rate turun bila demand rendah dan naik bila demand tinggi, jadi masa anda hantar memang memainkan peranan besar. Contohnya: kalau bukan transaksi urgent, anda set fee rendah dan biar ia confirm 1–2 jam kemudian bila mempool reda.
Istilah terakhir yang selalu orang dengar tapi tak jelas: mempool ialah “kolam menunggu” transaksi yang belum masuk blok; bila mempool penuh, fee cadangan naik kerana persaingan tinggi. (Walaupun sumber tadi menerangkan fee naik bila demand tinggi dan pengguna mahu inclusion cepat, mempool ialah cara praktikal kita nampak demand itu.) Cara paling senang: mempool macam barisan nombor di klinik—bila ramai, tunggu lama; bila lengang, cepat. Contohnya: anda buka wallet dan nampak pilihan “fast/medium/slow”—itu sebenarnya strategi memilih tempat dalam barisan mempool.
Praktikalnya, kalau anda buat DCA non-custodial (beli dan withdraw BTC ke wallet sendiri), anda boleh jadikan “fee season” sebagai sebahagian strategi: withdraw bila fee rendah, bukan semestinya ikut tarikh tetap yang tak peduli keadaan network. Penerangan tentang dinamika fee market ini menunjukkan yuran bukan statik, jadi perancangan masa boleh jimat banyak untuk pengguna yang kerap buat transaksi on-chain. Contohnya: anda tetapkan rutin “withdraw setiap hujung minggu bila fee biasanya lebih rendah”, dan bila fee tiba-tiba spike kerana trend Runes/inscriptions, anda tangguh 24–48 jam.
Catat Ulasan