Bitcoin bukan sekadar aset digital yang dibeli dan dijual. Ia ialah rangkaian terbuka dengan peraturan teknikal yang dipersetujui oleh ribuan node, miner, pembangun, syarikat wallet dan pengguna di seluruh dunia.
Sebab itu, apabila muncul cadangan untuk mengubah peraturan Bitcoin seperti BIP-110, perbincangannya bukan hanya tentang kod. Ia turut melibatkan soal kebebasan penggunaan rangkaian, yuran transaksi, peranan miner, keselamatan node dan masa depan Bitcoin sebagai wang digital.
BIP-110 ialah cadangan soft fork yang mahu mengehadkan penggunaan tertentu bagi data bukan pembayaran dalam transaksi Bitcoin, termasuk kaedah yang sering dikaitkan dengan Ordinals, inscriptions dan token berasaskan data on-chain. Penyokong menyifatkannya sebagai usaha mengurangkan spam dan kesesakan blok. Penentang pula melihatnya sebagai berisiko membuka ruang penapisan transaksi yang sebenarnya sah dan membayar yuran.
Artikel ini menerangkan BIP-110, perbezaan soft fork dan hard fork, risiko kepada rangkaian, serta kemungkinan kesannya terhadap yuran transaksi Bitcoin.
Apa Itu BIP-110?
BIP ialah singkatan bagi Bitcoin Improvement Proposal, iaitu dokumen cadangan untuk menambah baik atau mengubah aspek tertentu dalam protokol Bitcoin.
BIP-110 mencadangkan satu perubahan sementara melalui soft fork. Matlamat utamanya ialah menghadkan penggunaan ruang blok Bitcoin untuk data yang bukan transaksi kewangan biasa.
Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, Bitcoin bukan sahaja digunakan untuk menghantar BTC. Ada pengguna menggunakan ruang transaksi untuk menyimpan data, menghasilkan inskripsi digital, NFT melalui Ordinals, token BRC-20 dan pelbagai bentuk data arbitrari.
Penyokong BIP-110 berpendapat penggunaan seperti ini boleh:
Memenuhi ruang blok Bitcoin
Menambah kos operasi bagi operator full node
Meningkatkan persaingan untuk masuk ke blok
Menyebabkan yuran transaksi pengguna biasa meningkat
Namun, penentang melihat isu ini secara berbeza. Mereka berpendapat bahawa jika satu transaksi mematuhi peraturan Bitcoin dan membayar yuran yang mencukupi, transaksi tersebut sepatutnya kekal neutral—tanpa dinilai sama ada ia “berguna”, “sampah”, atau “bukan tujuan asal Bitcoin”.
Bitcoin Seperti Lebuh Raya
Untuk memahami isu ini dengan mudah, bayangkan blockchain Bitcoin sebagai sebuah lebuh raya awam.
Setiap blok Bitcoin ialah satu bahagian lebuh raya dengan ruang yang terhad. Transaksi yang mahu masuk ke blok pula seperti kenderaan yang mahu menggunakan jalan tersebut.
Apabila jalan tidak sesak, hampir semua kenderaan boleh bergerak dengan cepat. Tetapi apabila terlalu banyak kenderaan mahu masuk serentak, pengguna yang sanggup membayar “tol” lebih tinggi akan diberi keutamaan.
Dalam Bitcoin, “tol” itu ialah yuran transaksi.
Pengguna yang menawarkan yuran lebih tinggi biasanya lebih cepat dipilih oleh miner untuk dimasukkan ke dalam blok. Jadi, apabila ruang blok semakin sesak, yuran transaksi cenderung meningkat.
Sekarang bayangkan sebahagian pengguna bukan sekadar membawa penumpang atau barang biasa. Mereka membawa poster besar, koleksi digital, fail data dan pelbagai barang yang memenuhi lorong jalan.
Di sinilah timbul perdebatan: adakah semua pihak yang membayar tol patut bebas menggunakan lebuh raya itu, atau patut ada had terhadap jenis “barang” yang boleh dibawa?
Apa Maksud Fork Dalam Blockchain?
Dalam dunia blockchain, fork ialah perubahan terhadap peraturan rangkaian.
Bayangkan sebuah negara mengubah undang-undang jalan raya. Contohnya, ia mungkin menukar had berat lori, format lesen memandu, atau jenis kenderaan yang dibenarkan memasuki kawasan tertentu.
Begitu juga dalam Bitcoin. Peraturan boleh melibatkan perkara seperti:
Format transaksi
Saiz atau berat blok
Cara tandatangan digital diperiksa
Jenis skrip yang dibenarkan
Syarat transaksi dianggap sah
Had penggunaan data dalam transaksi
Apabila peraturan ini berubah, node dan miner perlu menentukan sama ada mereka mahu menerima peraturan baharu atau terus menggunakan peraturan lama.
Secara umum, terdapat dua bentuk utama fork: soft fork dan hard fork.
Apa Itu Soft Fork?
Soft fork ialah perubahan yang mengetatkan peraturan sedia ada, tetapi masih membolehkan node versi lama mengikuti rantaian utama dalam kebanyakan keadaan.
Bayangkan peraturan lama membenarkan lori membawa muatan sehingga 10 tan. Soft fork pula mengubah peraturan itu supaya hanya lori sehingga 5 tan dibenarkan.
Node baharu akan menolak lori seberat 8 tan.
Node lama masih boleh menerima lori 5 tan kerana ia masih mematuhi had lama, iaitu maksimum 10 tan.
Jalan yang digunakan masih sama, tetapi syaratnya menjadi lebih ketat.
Itulah idea asas soft fork: blok atau transaksi yang sah di bawah aturan baharu masih biasanya kelihatan sah kepada perisian lama. Namun, perisian baharu mengenakan semakan tambahan.
Dalam konteks BIP-110, pendekatannya ialah menyekat jenis penggunaan data tertentu yang sebelum ini mungkin dibenarkan oleh peraturan Bitcoin.
Apa Itu Hard Fork?
Hard fork ialah perubahan peraturan yang tidak lagi serasi dengan node lama.
Gunakan contoh lori tadi. Jika peraturan lama menghadkan lori kepada 10 tan, tetapi peraturan baharu membenarkan lori sehingga 20 tan, node lama akan menganggap lori 15 tan sebagai tidak sah.
Di sini, node lama dan node baharu tidak lagi bersetuju tentang apakah yang dikira sebagai transaksi atau blok yang sah.
Hard fork boleh diumpamakan sebagai lebuh raya yang berpecah kepada dua jalan:
Jalan pertama terus menggunakan undang-undang lama
Jalan kedua menggunakan undang-undang baharu
Jika kedua-dua jalan mempunyai pengguna, miner dan nilai ekonomi yang mencukupi, kedua-duanya boleh terus hidup sebagai blockchain berasingan.
Contoh terkenal ialah Bitcoin Cash, yang terhasil daripada perbezaan pandangan tentang saiz blok Bitcoin pada 2017. Satu lagi contoh ialah Ethereum Classic, yang kekal menggunakan rantaian lama selepas hard fork Ethereum berkaitan insiden DAO pada 2016.
Soft Fork vs Hard Fork
Perkara penting: soft fork tidak bermaksud “tiada risiko”. Ia cuma bermaksud reka bentuk perubahan itu cuba kekalkan keserasian dengan node lama.
Contoh Soft Fork Yang Berjaya
Bitcoin pernah melalui beberapa soft fork penting tanpa menghasilkan coin baharu.
SegWit
Segregated Witness, atau SegWit, diaktifkan pada 2017.
Ia mengubah cara data tandatangan transaksi dikendalikan dalam blok. Kesan utamanya ialah meningkatkan kapasiti efektif transaksi Bitcoin dan membetulkan isu teknikal tertentu, termasuk transaction malleability.
Bayangkan SegWit seperti pengurusan gudang yang menyusun semula kotak dan dokumen supaya lebih banyak barang boleh dimuatkan tanpa membina gudang baharu.
Bagi pengguna, salah satu kesan praktikal SegWit ialah transaksi daripada alamat bc1... lazimnya lebih cekap dari segi saiz transaksi berbanding format alamat lama. Ini boleh membantu mengurangkan kos yuran dalam keadaan tertentu.
Taproot
Taproot diaktifkan pada 2021 sebagai soft fork Bitcoin.
Ia memperkenalkan penambahbaikan pada privasi, fleksibiliti skrip dan kecekapan transaksi tertentu. Taproot juga membolehkan beberapa struktur transaksi kompleks kelihatan lebih ringkas apabila dilihat pada blockchain.
Analogi mudahnya: Taproot seperti sistem dokumen yang membenarkan pelan yang kompleks disimpan dengan lebih kemas. Tetapi apabila hanya satu syarat diperlukan, rangkaian tidak perlu melihat keseluruhan pelan tersebut.
Namun, teknologi yang fleksibel juga boleh digunakan untuk pelbagai tujuan. Sebahagian kaedah inscription memanfaatkan ciri transaksi moden untuk menyimpan data dalam blockchain Bitcoin.
Siapa Sebenarnya Mengawal Bitcoin?
Ramai orang menyangka miner “mengawal” Bitcoin sepenuhnya. Ini tidak tepat.
Miner berfungsi seperti kontraktor yang membina blok. Mereka mengumpulkan transaksi daripada mempool, menyusunnya dalam blok, dan menggunakan kuasa pengiraan untuk mencari blok yang sah.
Tetapi full node ialah pihak yang memeriksa sama ada blok itu mematuhi peraturan.
Bayangkan miner sebagai kontraktor yang membina rumah mengikut pelan. Node pula seperti pemeriksa bangunan.
Kontraktor boleh cuba menyerahkan rumah dengan ruang tambahan yang tidak diluluskan, tetapi pemeriksa bangunan boleh menolak rumah tersebut jika ia melanggar pelan atau undang-undang.
Dalam Bitcoin:
Miner mencadangkan blok
Full node memeriksa blok
Wallet, exchange dan pengguna memilih perisian serta peraturan yang mereka mahu gunakan
Rangkaian utama terbentuk melalui gabungan kuasa ekonomi, penggunaan sebenar dan konsensus sosial
Miner tidak boleh secara sah mencipta BTC melebihi had protokol atau membelanjakan baki milik pengguna lain, kerana node yang mematuhi aturan asal akan menolak blok tersebut.
Namun, dalam soft fork, majoriti kuasa hash boleh membantu menguatkuasakan syarat tambahan. Sebab itu sokongan daripada miner, node dan ekosistem sangat penting.
Adakah Soft Fork Benar-Benar Selamat?
Jawapan pendek: soft fork boleh selamat, tetapi tidak selamat secara automatik.
Keselamatan soft fork bergantung pada reka bentuk, audit kod, cara aktivasi dan tahap persetujuan komuniti.
Bayangkan sebuah bangunan mahu mengubah peraturan keselamatan kebakaran. Menambah syarat keselamatan boleh menjadi perkara baik, tetapi jika arahan tidak jelas atau hanya separuh penghuni mengikutinya, keadaan boleh menjadi keliru dan berbahaya.
Soft fork lebih selamat apabila beberapa syarat berikut dipenuhi:
Kod diperiksa secara terbuka oleh pembangun dan penyelidik bebas
Spesifikasi teknikal jelas dan tidak kabur
Pelaksanaan diuji secara menyeluruh sebelum diaktifkan
Miner atau validator mempunyai sokongan kukuh untuk menguatkuasakan aturan baharu
Operator node diberi masa yang mencukupi untuk menaik taraf
Wallet, exchange, explorer dan penyedia infrastruktur bersedia
Perubahan mempunyai persetujuan sosial yang luas
Konsensus Bitcoin bukan hanya soal undian atau bilangan miner. Ia juga soal sama ada pengguna, node, syarikat dan pasaran benar-benar menerima rantaian tertentu sebagai Bitcoin yang sah.
Bagaimana Soft Fork Boleh Menyebabkan Chain Split?
Walaupun soft fork direka agar serasi dengan node lama, chain split masih boleh berlaku.
Bayangkan dua kumpulan sedang menggunakan buku kira-kira yang asalnya sama.
Kumpulan pertama berkata: “Mulai hari ini, transaksi jenis tertentu tidak dibenarkan.”
Kumpulan kedua pula berkata: “Kami masih menerima transaksi tersebut kerana ia masih sah mengikut peraturan lama.”
Selepas itu, kedua-dua kumpulan mungkin mula mencatat transaksi yang berbeza dalam buku kira-kira masing-masing.
Dalam Bitcoin, situasi ini boleh berlaku jika:
Sebahagian miner menguatkuasakan aturan baharu
Sebahagian miner terus menghasilkan blok berdasarkan aturan lama
Node pada kedua-dua pihak menerima definisi sah yang berbeza
Kedua-dua kumpulan mempunyai sokongan teknikal atau ekonomi yang mencukupi untuk terus beroperasi
Kesan yang mungkin berlaku termasuk:
Transaksi lambat disahkan
Blok disusun semula atau reorganization
Exchange keliru tentang chain yang perlu disokong
Pengguna tersalah menghantar aset pada chain yang salah
Risiko replay attack jika transaksi boleh disalin antara dua chain tanpa perlindungan yang sesuai
Sebab itu perubahan konsensus yang kontroversi perlu dilakukan dengan sangat berhati-hati.
Bagaimana Yuran Bitcoin Ditentukan?
Yuran Bitcoin bukan ditetapkan oleh bank pusat, syarikat tunggal atau pasukan pembangunan tertentu.
Ia ditentukan oleh persaingan untuk mendapatkan ruang dalam blok.
Mempool boleh dianggap sebagai ruang menunggu penerbangan. Setiap blok Bitcoin ialah satu penerbangan dengan jumlah tempat duduk terhad.
Apabila ramai pengguna mahu masuk dalam penerbangan seterusnya, pengguna yang menawarkan bayaran lebih tinggi berpeluang mendapat tempat lebih awal.
Dalam bentuk ringkas:
Jika mempool tidak sesak, yuran boleh rendah. Jika ramai pengguna mahu membuat transaksi, memindahkan BTC ke exchange, membuka saluran Lightning, membeli inscription atau melakukan aktiviti lain pada masa yang sama, yuran boleh meningkat dengan cepat.
Kesan Soft Fork Terhadap Yuran Transaksi
Soft fork tidak menjamin yuran Bitcoin akan naik atau turun.
Kesan sebenar bergantung kepada sama ada soft fork itu:
Menambah kapasiti efektif blok
Mengehadkan jenis transaksi tertentu
Mewujudkan penggunaan baharu
Mengurangkan atau meningkatkan permintaan terhadap ruang blok
Jika Soft Fork Menambah Kecekapan
SegWit ialah contoh soft fork yang meningkatkan kecekapan penggunaan blok.
Ia tidak membesarkan had blok secara mudah, tetapi mengubah cara data transaksi dikira supaya lebih banyak transaksi boleh dimuatkan secara efektif.
Analogi gudang: bukannya membina gudang dua kali ganda besar, pengurusan menyusun semula kotak dan dokumen agar ruang yang sama boleh memuatkan lebih banyak barang.
Apabila kapasiti efektif bertambah, tekanan yuran boleh berkurang—tetapi hanya jika permintaan tidak meningkat lebih cepat daripada kapasiti baharu tersebut.
Jika Soft Fork Mengehadkan Permintaan
BIP-110 pula mempunyai pendekatan berbeza.
Ia bukan cadangan untuk menambah kapasiti blok. Sebaliknya, ia mahu mengehadkan jenis data atau transaksi tertentu yang dianggap menggunakan ruang blok untuk tujuan bukan pembayaran.
Bayangkan gudang itu asalnya digunakan untuk rekod penghantaran wang. Kemudian ada pengguna menyimpan poster, koleksi digital dan fail besar dalam gudang tersebut.
BIP-110 seperti pengurusan gudang yang mahu memperkenalkan peraturan sementara: rekod penghantaran masih diterima, tetapi barangan bukan penghantaran yang besar atau tertentu akan dihadkan.
Penyokong mengatakan ini boleh mengurangkan kesesakan. Penentang pula bertanya: siapakah yang berhak menentukan sama ada sesuatu barang itu penting atau tidak?
Jika BIP-110 mengurangkan permintaan daripada inscriptions atau data arbitrari, yuran transaksi biasa mungkin berkurang. Tetapi ia tidak dijamin kerana ruang yang kosong mungkin segera dipenuhi oleh aktiviti lain.
Kesan BIP-110 kepada Miner
Miner menerima dua jenis ganjaran utama:
Subsidy blok, iaitu BTC baharu yang dikeluarkan mengikut jadual Bitcoin
Yuran transaksi daripada pengguna
Selepas setiap halving, subsidy blok semakin berkurang. Oleh itu, yuran transaksi menjadi semakin penting kepada hasil miner dalam jangka panjang.
Jika inscriptions atau transaksi data membayar yuran tinggi, miner mempunyai insentif ekonomi untuk memasukkan transaksi tersebut ke dalam blok.
BIP-110 mungkin mengurangkan sebahagian yuran yang datang daripada aktiviti tersebut. Ini boleh mencetuskan pertentangan kepentingan:
Pengguna biasa mungkin mahu yuran lebih rendah
Operator node mungkin mahu blockchain lebih ringan untuk dijalankan
Miner mungkin mahu transaksi dengan yuran tertinggi
Pembina aplikasi mungkin mahu Bitcoin kekal neutral dan fleksibel
Tiada jawapan yang benar-benar mudah kerana Bitcoin ialah rangkaian terbuka dengan peserta yang mempunyai kepentingan berbeza.
Kenapa BIP-110 Sangat Kontroversi?
Perdebatan BIP-110 bukan sekadar “Ordinals bagus atau buruk”.
Ia menyentuh persoalan asas tentang Bitcoin.
Hujah Penyokong BIP-110
Penyokong biasanya berpendapat bahawa:
Bitcoin sepatutnya kekal fokus sebagai sistem wang digital
Ruang blok ialah sumber terhad yang patut digunakan dengan cekap
Data besar boleh menjadikan penyimpanan blockchain semakin berat
Kos menjalankan full node boleh meningkat apabila blockchain membesar
Inscriptions dan token tertentu boleh meningkatkan yuran untuk pengguna yang hanya mahu menghantar BTC
Sekatan sementara boleh memberi masa kepada komuniti untuk mencari penyelesaian lebih baik
Hujah Penentang BIP-110
Penentang pula sering menekankan bahawa:
Bitcoin sepatutnya neutral terhadap transaksi yang sah dan membayar yuran
“Spam” ialah istilah subjektif
Jika kandungan transaksi mula ditapis, precedent itu boleh digunakan terhadap transaksi lain pada masa depan
Miner dan pengguna sepatutnya menentukan penggunaan ruang blok melalui pasaran yuran
Perubahan konsensus yang kontroversi boleh menyebabkan chain split
Sekatan sementara mungkin sukar dibatalkan atau boleh menjadi asas kepada sekatan tambahan
Secara ringkas, satu pihak mahu melindungi Bitcoin daripada penggunaan data yang dianggap membebankan. Satu pihak lagi mahu melindungi sifat Bitcoin sebagai rangkaian terbuka dan neutral.
Apa Yang Pengguna Bitcoin Perlu Faham?
Bagi pengguna biasa, beberapa perkara berikut lebih penting daripada memilih pihak dalam perdebatan:
Gunakan wallet yang aktif diselenggara dan sentiasa dikemas kini
Fahami beza antara alamat lama, SegWit dan Taproot
Semak anggaran yuran sebelum menghantar BTC
Elakkan menghantar BTC ketika mempool sangat sesak jika transaksi tidak mendesak
Gunakan Lightning Network untuk pembayaran kecil dan kerap jika sesuai
Berhati-hati ketika berlaku sebarang konflik fork atau perpecahan chain
Jangan buat transaksi besar ketika status chain tidak jelas
Pastikan exchange yang digunakan menyatakan chain mana yang mereka sokong jika berlaku fork
Jika berlaku hard fork atau chain split, pemegang BTC sebelum pemisahan mungkin mempunyai rekod baki pada lebih daripada satu chain. Namun, pengguna tidak sepatutnya terburu-buru “claim” coin atau menggunakan tool yang tidak dipercayai kerana risiko keselamatan, penipuan dan replay attack boleh meningkat.
Akhirnya.....
BIP-110 menunjukkan bahawa perubahan kecil pada aturan Bitcoin boleh membawa perdebatan besar.
Soft fork ialah mekanisme yang boleh digunakan untuk menaik taraf Bitcoin dengan lebih terkawal berbanding hard fork. SegWit dan Taproot membuktikan bahawa soft fork boleh berjaya apabila reka bentuk teknikal kukuh, proses aktivasi jelas dan sokongan ekosistem mencukupi.
Namun, soft fork bukan automatik selamat. Jika perubahan terlalu kontroversi, tidak cukup diuji, atau cuba diaktifkan tanpa persetujuan yang luas, ia masih boleh mencetuskan konflik, kekeliruan dan kemungkinan chain split.
BIP-110 juga mengingatkan bahawa yuran Bitcoin bukan sekadar isu teknikal. Ia ialah hasil persaingan untuk ruang blok yang terhad. Mengehadkan satu jenis penggunaan mungkin mengurangkan tekanan yuran, tetapi ia tidak menjamin yuran akan sentiasa rendah.
Pada akhirnya, isu sebenar bukan hanya sama ada Ordinals, inscriptions atau data tertentu patut dibenarkan. Soalan yang lebih besar ialah: siapakah yang patut menentukan peraturan Bitcoin, dan bagaimana perubahan itu patut dipersetujui tanpa mengorbankan sifat terbuka serta neutral rangkaian?
Catat Ulasan